Mesleki Yeterlilik Belgesindeki Seviye Ne Anlama Gelir?
Mesleki yeterlilik belgeleri ve ulusal yeterlilikler incelendiğinde Seviye 3, Seviye 4 ve Seviye 5 gibi ifadelerle sıkça karşılaşılır. Bu seviyeler zaman zaman yalnızca meslekteki deneyim yılı veya kişinin ne kadar iyi olduğu şeklinde yorumlansa da yeterlilik sistemindeki anlamı bundan daha kapsamlıdır.
Seviye; ilgili yeterlilik kapsamında kişiden beklenen bilgi, beceri ve yetkinliğin düzeyini ifade eder. Yetkinlik değerlendirilirken kişinin ne ölçüde bağımsız çalışabildiği, hangi sorumlulukları üstlenebildiği, karşılaştığı problemlere nasıl çözüm üretebildiği ve gerektiğinde başka kişilerin çalışmalarında sorumluluk alıp alamadığı gibi unsurlar da dikkate alınır.
Bu nedenle bir yeterlilik adının yanında bulunan “Seviye 4” veya “Seviye 5” ifadesi yalnızca sayıdan ibaret değildir. Yeterliliğin kapsamının ve kişiden beklenen öğrenme kazanımlarının anlaşılmasında önemli bir göstergedir.
Mesleki yeterlilik belgesinin genel yapısı, nasıl alındığı ve ulusal yeterliliklerle ilişkisi hakkında ayrıntılı bilgi için Mesleki Yeterlilik Belgesi Nedir? Nasıl Alınır? rehberi incelenebilir.
Türkiye Yeterlilikler Çerçevesinde Kaç Seviye Bulunur?
Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi, yalnızca Seviye 3, 4 ve 5’ten oluşmaz. Sistem 1’den 8’e kadar toplam sekiz seviyeli bir yapı üzerine kuruludur.
Her seviye;
- bilgi,
- beceri,
- yetkinlik
başlıkları altında tanımlanan öğrenme kazanımlarına göre değerlendirilir.
Bu yapı yalnızca mesleki yeterlilik belgelerini değil, Türkiye’deki farklı yeterlilik türlerinin ortak bir çerçeve içerisinde karşılaştırılabilmesini amaçlar.
Dolayısıyla mesleki yeterlilik belgesindeki seviye bilgisini yorumlarken “5, 4’ten büyüktür; dolayısıyla daha iyi belgedir” şeklinde yalnızca sayısal bir değerlendirme yapmak doğru değildir.
Asıl soru şudur:
Bu yeterlilik seviyesinde kişiden hangi bilgi, beceri, sorumluluk ve bağımsız çalışma düzeyi bekleniyor?
Seviye bilgisinin gerçek anlamı bu sorunun cevabında ortaya çıkar.
Seviye 3 Mesleki Yeterlilik Ne Anlama Gelir?
Seviye 3 yeterliliklerde kişinin ilgili çalışma alanındaki temel olgular, ilkeler, süreçler ve genel kavramlar hakkında bilgi sahibi olması beklenir.
Kişinin görevlerini yerine getirirken gerekli yöntem, araç, malzeme ve bilgileri seçebilmesi ve kullanabilmesi de bu seviyenin önemli unsurlarındandır.
Seviye 3’te yalnızca verilen talimatları yerine getiren tamamen pasif bir çalışma modeli düşünülmemelidir. Kişiden yaptığı görevlerin tamamlanması konusunda sorumluluk alması ve karşılaştığı durumlara göre kendi davranışlarını uyarlayabilmesi de beklenebilir.
Genel çerçevede Seviye 3 şu özelliklerle ilişkilidir:
- İlgili alandaki temel gerçek, ilke ve süreçleri bilme
- Görev için gerekli araç ve yöntemleri seçebilme
- Belirlenmiş görevleri yerine getirebilme
- Karşılaşılan problemlere uygun yöntemlerle çözüm üretebilme
- Kendi yaptığı işin tamamlanmasında sorumluluk alma
- Değişen koşullara belirli ölçüde uyum sağlayabilme
Ancak bu ifadeler bütün Seviye 3 ulusal yeterliliklerin sınav içeriklerinin aynı olduğu anlamına gelmez. Her yeterliliğin öğrenme çıktıları ve değerlendirme kriterleri kendi ulusal yeterlilik dokümanında ayrıca tanımlanır.
Seviye 4 Mesleki Yeterlilik Ne Anlama Gelir?
Seviye 4’te kişiden beklenen bilgi ve beceri kapsamı genişler. İlgili çalışma veya öğrenme alanında hem uygulamalı hem de teorik bilgilerin daha geniş bir çerçevede kullanılabilmesi beklenir.
Bu seviyede kişi, karşılaştığı belirli problemlere çözüm üretebilmek için farklı bilişsel ve uygulamalı becerileri kullanabilir.
Seviye 4’ün önemli özelliklerinden biri de özerklik ve sorumluluk düzeyindeki artıştır.
Kişi çoğunlukla öngörülebilir ancak değişime açık çalışma ortamlarında kendi işini yönetebilmenin yanında, belirli durumlarda başka kişilerin rutin çalışmalarının gözetiminde de sorumluluk üstlenebilir.
Seviye 4 genel olarak şu unsurlarla ilişkilendirilebilir:
- Çalışma alanıyla ilgili daha geniş teorik ve uygulamalı bilgi
- Farklı yöntem ve araçları kullanabilme
- Belirli problemlere çözüm geliştirebilme
- Değişen çalışma koşullarına uyum sağlayabilme
- Kendi faaliyetleri için sorumluluk alabilme
- Belirli durumlarda başkalarının rutin çalışmalarını gözetebilme
- İş süreçlerinin değerlendirilmesi ve geliştirilmesinde belirli sorumluluklar üstlenebilme
Bu nedenle Seviye 4, yalnızca “Seviye 3’ün biraz daha zor sınavı” şeklinde değerlendirilmemelidir. Beklenen sorumluluk ve yetkinlik yapısı da değişebilir.
Seviye 5 Mesleki Yeterlilik Ne Anlama Gelir?
Seviye 5 yeterliliklerde ilgili çalışma veya öğrenme alanına özgü daha kapsamlı teorik ve olgusal bilgi beklenir.
Kişinin sınırları belirlenmiş soyut ve somut problemlere yaratıcı çözümler geliştirebilmek için kapsamlı bilişsel ve uygulamalı beceriler kullanabilmesi bu seviyenin önemli unsurlarındandır.
Seviye 5’te sorumluluk ve yönetim boyutu da daha belirgin hale gelir.
Kişiden öngörülemeyen değişikliklerin bulunduğu ortamlarda yönetim veya gözetim görevi üstlenebilmesi, kendi performansını ve başkalarının performansını değerlendirebilmesi ve geliştirebilmesi beklenebilir.
Genel olarak Seviye 5;
- Çalışma alanına özgü kapsamlı teorik ve olgusal bilgi
- Farklı sorunlara yönelik kapsamlı çözüm becerileri
- Soyut ve somut problemlere çözüm geliştirebilme
- Değişken çalışma ortamlarında sorumluluk alabilme
- Yönetim ve gözetim görevleri üstlenebilme
- Kendi performansını değerlendirebilme
- Başkalarının performansını değerlendirme ve geliştirmede sorumluluk üstlenebilme
gibi özelliklerle ilişkilidir.
Ancak Seviye 5’in her durumda “yönetici belgesi” veya “en yüksek mesleki yeterlilik belgesi” olduğu düşünülmemelidir. Türkiye Yeterlilikler Çerçevesinde Seviye 6, 7 ve 8 de bulunmaktadır.
Seviye 3, 4 ve 5 Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?
Üç seviyeyi yalnızca sınav zorluğuyla karşılaştırmak yerine bilgi, beceri ve sorumluluk açısından birlikte değerlendirmek daha doğru olur.
| Özellik | Seviye 3 | Seviye 4 | Seviye 5 |
|---|---|---|---|
| Bilgi kapsamı | Alanla ilgili temel olgu, ilke ve süreçler | Daha geniş teorik ve uygulamalı bilgi | Alana özgü kapsamlı teorik ve olgusal bilgi |
| Problem çözme | Uygun yöntem ve araçları seçerek görev ve problemleri çözme | Farklı bilişsel ve uygulamalı becerilerle belirli problemlere çözüm üretme | Soyut ve somut problemlere yaratıcı çözümler geliştirme |
| Bağımsızlık | Görevlerin tamamlanmasında sorumluluk alma | Değişen koşullarda daha bağımsız çalışma | Öngörülemeyen değişikliklerin olduğu ortamlarda sorumluluk alma |
| Gözetim | Temel olarak kendi görevlerine yönelik sorumluluk | Başkalarının rutin çalışmalarında belirli gözetim sorumluluğu bulunabilir | Yönetim ve gözetim sorumluluğu daha belirgin olabilir |
| Performans değerlendirme | Kendi görevini yerine getirme odağı | İş faaliyetlerinin değerlendirilmesinde sorumluluk gelişir | Kendi ve başkalarının performansını değerlendirme ve geliştirme sorumluluğu bulunabilir |
Bu tablo genel seviye mantığını açıklamak amacıyla kullanılmalıdır. Bir mesleğin gerçek sınav kapsamını veya kişinin hangi belgeyi alması gerektiğini belirlemek için ilgili ulusal yeterlilik dokümanı esas alınmalıdır.
Ulusal yeterliliklerin ne olduğu ve içerisinde hangi bilgilerin bulunduğu konusunda hazırlanan Ulusal Yeterlilik Nedir? içeriği de seviye sisteminin teknik altyapısını anlamak açısından tamamlayıcı bir kaynaktır.
Seviye Yükseldikçe Belge Daha Değerli mi Olur?
Bu konu seviye sisteminde en sık yanlış yorumlanan noktalardan biridir.
Daha yüksek seviye numarası otomatik olarak “daha kaliteli belge” anlamına gelmez.
Seviye, farklı öğrenme kazanımlarını ve sorumluluk düzeylerini ifade eder. Bir kişinin ihtiyaç duyduğu belge ise yaptığı işin veya yerine getireceği görevin hangi ulusal yeterlilik kapsamında bulunduğuna göre değerlendirilmelidir.
Örneğin kişinin gerçekleştirdiği iş Seviye 3 kapsamında tanımlanmışsa, sırf sayısı daha yüksek olduğu için Seviye 5 bir yeterliliğe yönelmek doğru bir yaklaşım olmaz.
Aynı şekilde farklı seviyelerdeki yeterlilikler her zaman aynı mesleğin başlangıç, orta ve ileri versiyonları değildir. Seviyeler farklı görev, sorumluluk ve yeterlilik yapılarını temsil edebilir.
Bu nedenle hedef:
“Mümkün olan en yüksek seviyeyi almak”
değil,
“İhtiyaç duyulan doğru ulusal yeterlilik ve doğru seviyeyi belirlemek”
olmalıdır.
Aynı Alanda Neden Farklı Seviyeler Bulunabilir?
Bir çalışma alanında farklı rollerin farklı bilgi, beceri ve sorumluluk seviyeleri gerektirmesi mümkündür.
Bir görev daha çok uygulamanın gerçekleştirilmesine odaklanırken başka bir görev planlama, kontrol, gözetim veya daha yüksek sorumluluk gerektirebilir.
Bu durumda yeterlilikler farklı seviyelerde tanımlanabilir.
Seviye farklılığının temel nedeni kişinin daha uzun süre çalışmış olması değildir. Asıl belirleyici, ilgili yeterlilik kapsamında kişiden hangi öğrenme kazanımlarının ve hangi sorumluluk düzeyinin beklendiğidir.
Bu nedenle benzer isimlere sahip iki yeterlilik görülmesi halinde yalnızca isimlerine bakmak yeterli olmayabilir. Yeterliliğin;
- tam adı,
- kodu,
- seviyesi,
- yeterlilik birimleri,
- öğrenme çıktıları,
- sınav şartları
birlikte değerlendirilmelidir.
Seviye Bilgisi Sınavı Etkiler mi?
Evet. Ancak bu ilişki “Seviye 5 sınavı her zaman Seviye 4 sınavından daha fazla soru içerir” gibi basit bir kuralla açıklanamaz.
Sınav ve değerlendirme yapısı ilgili ulusal yeterliliğin öğrenme çıktıları ve başarım ölçütleri doğrultusunda oluşturulur.
Seviyenin değişmesiyle birlikte kişiden beklenen;
- bilgi kapsamı,
- uygulama becerileri,
- problem çözme yeteneği,
- sorumluluk,
- bağımsız çalışma,
- yönetim veya gözetim
gibi unsurlar değişebileceği için ölçme ve değerlendirme kriterleri de buna göre şekillenir.
Bu nedenle sınava hazırlanan adayların yalnızca yeterlilik seviyesine değil, doğrudan başvurdukları ulusal yeterlilikte belirtilen sınav şartlarına bakması gerekir.
Başvurudan sınava ve belgelendirmeye kadar sürecin genel işleyişi Belge Alma Süreci sayfasından incelenebilir.
Doğru Yeterlilik Seviyesi Nasıl Belirlenir?
Mesleki yeterlilik belgesi başvurusunda adayın kendi tahminine göre bir seviye seçmesi doğru olmayabilir.
Öncelikle kişinin ihtiyaç duyduğu ulusal yeterlilik belirlenmelidir. Yeterliliğin resmi adı içerisinde seviye bilgisi bulunuyorsa başvuru da buna göre gerçekleştirilir.
Başvuru öncesinde şu kontrollerin yapılması yararlı olur:
- İhtiyaç duyulan yeterliliğin tam adı belirlenmeli.
- Ulusal yeterlilik kodu kontrol edilmeli.
- Yeterliliğin seviyesi doğrulanmalı.
- Yeterlilik birimleri incelenmeli.
- Sınav ve başarı koşulları kontrol edilmeli.
- Başvuru yapılacak kuruluşun bu yeterlilikte güncel yetkisinin bulunup bulunmadığı doğrulanmalı.
SC Belgelendirme’nin aktif olarak sınav ve belgelendirme faaliyeti yürüttüğü yeterlilikler Yetki Kapsamımız sayfasından kontrol edilebilir.
Bir yeterliliğin web sitesinde bilgi sayfasının bulunması ise tek başına kuruluşun o yeterlilikte güncel yetkisinin bulunduğu anlamına gelmemelidir. Başvuru öncesinde güncel kapsamın kontrol edilmesi gerekir.
Seviye ile Yeterlilik Birimi Aynı Şey mi?
Hayır. Seviye ve yeterlilik birimi farklı kavramlardır.
Seviye, yeterliliğin genel bilgi, beceri ve yetkinlik düzeyini ifade eder.
Yeterlilik birimi ise ulusal yeterlilik içerisinde bağımsız olarak ölçülebilen ve zorunlu veya seçmeli olabilen bölümleri ifade eder.
Bu nedenle bir yeterlilik “Seviye 4” olabilirken içerisinde A1, A2 veya B1 gibi farklı yeterlilik birimleri bulunabilir.
A1 veya A2 gibi kodların kendisi seviye göstermez.
Örneğin:
Seviye 4 = yeterliliğin genel düzeyi
iken,
A1 = yeterlilik içerisindeki belirli bir birim
olabilir.
Bu iki kavramın birbirine karıştırılması, sınav yapısını ve başvuru şartlarını yanlış yorumlamaya neden olabilir.
Seviye Bilgisi Mesleki Yeterlilik Belgesinde Neden Önemlidir?
Seviye bilgisi, mesleki yeterlilik belgesinin hangi öğrenme kazanımları ve sorumluluk düzeyleri kapsamında düzenlendiğinin anlaşılmasına yardımcı olur.
Belgeye yalnızca “mesleki yeterlilik belgesi” olarak bakmak yerine;
hangi yeterlilik + hangi seviye + hangi yeterlilik birimleri
sorularını birlikte değerlendirmek daha doğru bir yaklaşım sağlar.
Mesleki yeterlilik sistemi içerisinde Seviye 3, 4 ve 5 birbirlerinin yalnızca daha kolay veya daha zor versiyonları değildir. Her seviye, bilgi, beceri ve yetkinliğe ilişkin farklı beklentileri temsil eder.
Bu nedenle aday için en doğru seviye, sayısal olarak en yüksek olan değil, başvurması gereken ulusal yeterlilikte tanımlanan seviyedir.
Mesleki Yeterlilik Seviyeleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Mesleki yeterlilik belgesinde seviye ne demek?
Seviye, yeterlilik kapsamında kişiden beklenen bilgi, beceri ve yetkinliğin düzeyini ifade eder. Sorumluluk ve bağımsız çalışma düzeyi de bu değerlendirmeye dahildir.
Mesleki yeterlilik belgesinde kaç seviye vardır?
Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi toplam sekiz seviyeden oluşur. Mesleki yeterliliklerde sıklıkla Seviye 3, 4 ve 5 ile karşılaşılsa da sistem yalnızca bu seviyelerden oluşmaz.
Seviye 3 ne anlama gelir?
Seviye 3 genel olarak ilgili alandaki temel olgu, ilke ve süreçlerin bilinmesi, gerekli yöntem ve araçların kullanılması ve kişinin kendi görevlerinin tamamlanmasında sorumluluk alabilmesiyle ilişkilidir.
Seviye 4 ne anlama gelir?
Seviye 4 daha geniş teorik ve uygulamalı bilgi, problem çözme becerileri, değişen koşullarda bağımsız çalışma ve belirli durumlarda başkalarının rutin faaliyetlerinde gözetim sorumluluğuyla ilişkilidir.
Seviye 5 ne anlama gelir?
Seviye 5 kapsamlı teorik ve olgusal bilgi, daha geniş problem çözme becerileri ve öngörülemeyen değişikliklerin bulunduğu ortamlarda yönetim veya gözetim sorumluluğu gibi unsurları kapsayabilir.
Seviye 5, Seviye 4’ten daha iyi bir belge midir?
Bu şekilde değerlendirilmemelidir. Seviyeler farklı öğrenme kazanımlarını ve sorumluluk düzeylerini gösterir. Kişinin ihtiyaç duyduğu yeterlilik hangi seviyedeyse doğru belge odur.
Seviye 5 en yüksek mesleki yeterlilik seviyesi midir?
Hayır. Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi sekiz seviyeden oluşur. Seviye 5 sistemin en yüksek seviyesi değildir.
Seviye bilgisi sınavın zorluğunu belirler mi?
Seviye, kişiden beklenen bilgi, beceri ve yetkinlik düzeyiyle ilişkilidir ancak sınav zorluğunu tek başına belirlemez. Sınav yapısı ilgili ulusal yeterlilikte tanımlanan ölçme ve değerlendirme kriterlerine göre oluşturulur.
A1 ve A2 ifadeleri seviye midir?
Hayır. A1, A2 veya benzeri kodlar yeterlilik birimlerini gösterebilir. Seviye bilgisi ise ulusal yeterliliğin genel düzeyini ifade eder.
Hangi seviyede belge almam gerektiğini nasıl öğrenebilirim?
Öncelikle ihtiyaç duyulan ulusal yeterliliğin tam adı ve kodu belirlenmelidir. Yeterlilikte tanımlanan seviye esas alınmalı ve başvuru yapılacak kuruluşun ilgili yeterlilikte güncel yetkisi kontrol edilmelidir.