Yeterlilik Birimi Nedir?
Ulusal yeterlilik dokümanları incelendiğinde A1, A2, A3, B1 veya B2 gibi kodlarla karşılaşmak mümkündür. Bu ifadeler ilk bakışta sınav türünü, mesleki seviyeyi veya belge derecesini gösteriyormuş gibi algılanabilir. Oysa yeterlilik birimi, ulusal yeterliliğin kendi içinde bağımsız olarak ölçülebilen bölümlerini ifade eder.
Mesleki Yeterlilik Kurumu, yeterlilik birimini ulusal yeterliliklerde zorunlu veya seçmeli olarak yer alan, bağımsız olarak ölçülebilen ve transfer edilebilir yeterlilik bölümü olarak tanımlar.
Başka bir ifadeyle ulusal yeterlilik tek parça halinde düşünülmemelidir. Bir kişinin mesleğiyle ilgili sahip olması gereken farklı bilgi, beceri ve yetkinlik alanları gerektiğinde ayrı yeterlilik birimlerine bölünebilir.
Örneğin bir yeterlilikte;
- iş sağlığı ve güvenliği,
- iş organizasyonu,
- temel mesleki uygulamalar,
- farklı çalışma yöntemleri,
- belirli uzmanlaşma alanları
ayrı birimler içerisinde tanımlanabilir.
Ancak hangi konunun A1, A2 veya B1 olarak adlandırılacağı yeterlilikten yeterliliğe değişebilir.
Bu nedenle bir yerde görülen “A1” kodunun başka bir ulusal yeterlilikte de aynı konuyu ifade ettiği düşünülmemelidir.
A1, A2 ve A3 Ne Anlama Gelir?
Ulusal yeterliliklerde A grubu birimler zorunlu yeterlilik birimleri olarak yapılandırılır.
Bir yeterlilik içerisinde:
A1
A2
A3
gibi birden fazla zorunlu birim bulunabilir.
Buradaki rakamlar birimlerin birbirinden ayrılmasını sağlar. A2’nin A1’den daha yüksek bir yeterlilik seviyesi olduğu veya A3’ün A1’den daha zor olduğu şeklinde yorumlanmamalıdır.
Örneğin bir ulusal yeterlilikte:
A1 – İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çevre Koruma
A2 – Mesleki Uygulama İşlemleri
şeklinde iki zorunlu birim bulunabilir.
Başka bir yeterlilikte ise A1 ve A2 tamamen farklı konuları kapsayabilir.
Dolayısıyla:
A1, A2 veya A3 kodunun anlamını kodun kendisi değil, bağlı olduğu ulusal yeterlilik belirler.
Adayın hangi konulardan değerlendirileceğini anlamak için yalnızca birim koduna değil, birimin tam adına ve içeriğine bakması gerekir.
B1 ve B2 Yeterlilik Birimleri Ne Anlama Gelir?
Ulusal yeterliliklerde B grubu birimler seçmeli yeterlilik birimleri olarak kullanılabilir.
Bazı yeterliliklerde hiç B grubu bulunmazken bazı yeterliliklerde:
- B1
- B2
- B3
- B4
gibi birden fazla seçmeli birim yer alabilir.
Seçmeli birimler özellikle aynı yeterlilik içerisinde farklı uygulama alanlarının veya uzmanlaşmaların bulunabildiği durumlarda önem kazanır.
Örneğin kişinin bütün A grubu zorunlu birimlerden başarılı olması gerekirken, ulusal yeterlilikte belirtilen kombinasyona göre B grubundaki bir veya daha fazla seçmeli birimden başarılı olması istenebilir.
Ancak burada da sabit bir kural uydurulmamalıdır.
“Her MYK belgesi için bütün A’lar ve mutlaka bir B alınır.”
şeklinde bütün yeterliliklere uygulanabilecek bir genelleme doğru olmaz. Çünkü bazı ulusal yeterlilikler yalnızca zorunlu birimlerden oluşabilirken bazı yeterliliklerde farklı seçmeli birim kombinasyonları bulunabilir.
Esas alınması gereken bölüm, ilgili ulusal yeterlilikteki “Birimlerin Gruplandırılma Alternatifleri ve İlave Öğrenme Çıktıları” alanıdır.
A1 ve A2 Birer Mesleki Yeterlilik Seviyesi midir?
Hayır.
Bu konu adaylar arasında sıkça karıştırılır.
A1, A2, A3, B1 veya B2 birer seviye değildir.
Bunlar yeterlilik birimlerinin kodlarıdır.
Mesleki yeterlilik seviyeleri ise:
gibi yeterliliğin genel düzeyini ifade eden ayrı bir sınıflandırmadır.
Örneğin:
11UY0011-3/A1
şeklindeki bir kod ele alındığında buradaki:
3 → yeterliliğin seviyesi
A1 → yeterlilik birimi
olarak düşünülmelidir.
Bu iki kavram birbirinden tamamen farklı görevler taşır.
Seviye bilgisinin bilgi, beceri, sorumluluk ve yetkinlik açısından ne ifade ettiğini ayrıntılı görmek için Mesleki Yeterlilik Belgesinde Seviye 3, 4 ve 5 Ne Anlama Gelir? içeriği incelenebilir.
Yeterlilik Birimleri Neden Kullanılıyor?
Yeterlilik birimlerinin kullanılması, mesleki yeterliliğin daha ölçülebilir ve takip edilebilir bölümlere ayrılmasını sağlar.
Bir meslek tek bir beceriden oluşmayabilir.
Kişinin;
- güvenli çalışma kurallarını bilmesi,
- mesleki işlemleri gerçekleştirebilmesi,
- uygun yöntemleri seçebilmesi,
- belirli uzmanlık alanlarında görev yapabilmesi
ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken yeterlilik alanları olabilir.
Bu alanların birimlere ayrılması, adayın hangi bölümde başarılı olduğunun daha açık şekilde belirlenmesine yardımcı olur.
Aynı zamanda bazı yeterliliklerde kişilerin farklı seçmeli birimleri tercih ederek yeterliliğin farklı uygulama alanlarında belge almalarına imkân tanınabilir.
Yeterlilik biriminin bu yapısı, ulusal yeterliliğin neden yalnızca bir “sınav konusu listesi” olmadığını da gösterir.
Ulusal yeterliliklerin tamamının nasıl oluşturulduğunu anlamak isteyenler ulusal yeterliliklerin yapısını açıklayan içeriğe geçerek yeterlilik birimi, öğrenme çıktısı ve ölçme-değerlendirme arasındaki ilişkiyi birlikte inceleyebilir.
Her Yeterlilikte A1 İş Sağlığı ve Güvenliği midir?
Hayır.
A1 kodunun birçok ulusal yeterlilikte iş sağlığı ve güvenliğiyle ilişkili bir birim olarak kullanıldığı görülebilir. Ancak bundan hareketle:
“A1 her zaman İSG’dir.”
şeklinde genel bir kural oluşturulmamalıdır.
Her ulusal yeterliliğin kendi yapısı bulunur.
Örneğin güncel MYK kayıtlarında bazı yeterliliklerin A1 birimi:
İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çevre Koruma
şeklinde tanımlanırken başka bir yeterlilikte A1:
İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre, Kalite ve Mesleki Gelişim
gibi daha geniş bir kapsama sahip olabilir.
Dolayısıyla aday kendi sınavına hazırlanırken başka bir mesleğin A1 içeriğine bakmamalıdır.
Doğru yöntem:
Ulusal yeterlilik kodunu bulmak → kendi A1 birimini açmak → öğrenme çıktıları ve değerlendirme şartlarını incelemek
şeklindedir.
Yeterlilik Biriminin İçinde Neler Bulunur?
Bir yeterlilik birimi yalnızca başlıktan ibaret değildir.
İlgili birim içerisinde adaydan beklenen öğrenme kazanımları ve bunların nasıl değerlendirileceğine ilişkin ayrıntılar yer alabilir.
Birimin yapısında örneğin:
- öğrenme çıktıları,
- başarım ölçütleri,
- bilgi ifadeleri,
- beceri ve yetkinlik ifadeleri,
- teorik sınava ilişkin şartlar,
- performansa dayalı sınav şartları,
- değerlendirme ölçütleri,
- kritik adımlar
gibi bilgiler bulunabilir.
Bu nedenle adayın:
“Ben A2 sınavına gireceğim.”
demesi sınavın içeriğini tek başına açıklamaz.
Asıl önemli soru:
“Benim ulusal yeterliliğimdeki A2 biriminin öğrenme çıktıları ve ölçme-değerlendirme şartları neler?”
olmalıdır.
Bir Yeterlilik Biriminde Hem Teorik Hem Performans Sınavı Olabilir mi?
Evet.
Bir yeterlilik birimi içerisinde teorik değerlendirme, performansa dayalı değerlendirme veya ulusal yeterlilikte öngörülen farklı ölçme yöntemleri bulunabilir.
Örneğin bir birimin teorik sınavında adayın mesleki bilgisi değerlendirilirken aynı birimin performans sınavında ilgili işi uygulamada doğru şekilde gerçekleştirebilmesi ölçülebilir.
Bu nedenle:
A1 = teorik sınav
A2 = uygulama sınavı
gibi bir eşleştirme yapmak doğru değildir.
A1 veya A2 yeterlilik birimini, T1 ve P1 gibi ifadeler ise ilgili yeterlilikte tanımlanmış ölçme-değerlendirme yöntemlerini gösterebilir.
Kavramlar arasındaki farkı şöyle düşünmek daha kolaydır:
| Kod / Kavram | Ne ifade eder? |
|---|---|
| Seviye 3, 4, 5 | Yeterliliğin genel düzeyi |
| A1, A2, A3 | Zorunlu yeterlilik birimleri |
| B1, B2, B3 | Seçmeli yeterlilik birimleri |
| T1, T2 | Teorik ölçme-değerlendirme yöntemleri olarak kullanılabilen kodlar |
| P1 | Performansa dayalı ölçme-değerlendirme yöntemi olarak kullanılabilen kod |
Bu kodların ayrıntıları her zaman ilgili ulusal yeterlilikten kontrol edilmelidir.
Zorunlu Birimlerin Tamamından Başarılı Olmak Gerekir mi?
Belgenin nasıl elde edileceğini belirleyen esas bölüm, ilgili ulusal yeterlilikteki birim gruplandırma şartlarıdır.
Ulusal yeterliliklerde A grubu zorunlu birimlerin tamamından başarı şartı yaygın olarak görülür.
B grubu seçmeli birimler bulunuyorsa adayın hangi B birimlerinden veya kaç seçmeli birimden başarılı olması gerektiği ayrıca açıklanır.
Örneğin bir yeterlilik şu yapıya sahip olabilir:
Zorunlu Birimler
A1
A2
Seçmeli Birimler
B1
B2
B3
Belge alma alternatifi ise:
A1 + A2
veya
A1 + A2 + B1
veya yeterlilikte tanımlanan başka bir kombinasyon olabilir.
Burada tahmin yürütmek yerine ulusal yeterlilik dokümanındaki gruplandırma seçeneklerinin okunması gerekir.
Çünkü seçilen B birimi, düzenlenecek belgenin kapsamıyla ilişkili olabilir.
Birden Fazla B Birimi Alınabilir mi?
Ulusal yeterliliğin izin verdiği durumlarda birden fazla seçmeli birimden başarılı olunması mümkündür.
Özellikle farklı uygulama yöntemlerinin veya mesleki uzmanlaşmaların tanımlandığı yeterliliklerde adaylar birden fazla B biriminde sınava girebilir.
Bu durum, kişinin belge kapsamında hangi yeterlilik birimlerinde başarılı olduğunun daha ayrıntılı şekilde gösterilmesine yardımcı olabilir.
Ancak:
daha fazla B birimi = daha yüksek seviye
anlamına gelmez.
Seviye ulusal yeterliliğin genel düzeyidir. Seçmeli birimler ise yeterliliğin kapsamındaki farklı bölümleri veya alternatifleri ifade eder.
Dolayısıyla Seviye 3 bir yeterlilik içerisinde birden fazla B birimine sahip olmak kişiyi Seviye 4’e çıkarmaz.
Başarılı Olunan Birim Daha Sonra Kullanılabilir mi?
Yeterlilik biriminin MYK tanımındaki önemli özelliklerinden biri transfer edilebilir olmasıdır.
Bu durum, belirli şartlar altında başarılı olunan bir yeterlilik biriminin başka bir yeterlilik kapsamında veya daha sonraki belgelendirme sürecinde değerlendirilebilmesine imkân tanıyabilir.
Ancak burada iki önemli koşul bulunur:
- Birimin geçerliliğini koruması gerekir.
- İlgili ulusal yeterlilikte söz konusu birimin kabul edilebilir olması gerekir.
Dolayısıyla:
“A1’i bir kere geçtim, ömür boyu bütün belgelerde kullanırım.”
şeklinde bir sonuç çıkarılmamalıdır.
Birim başarısının geçerlilik süresi ve başka yeterliliklerde kullanılabilme şartları ilgili güncel yeterlilik dokümanlarına göre değerlendirilmelidir.
Yeterlilik Birimi Başarı Belgesi Nedir?
Bir aday ulusal yeterliliğin bütün belge şartlarını karşılamamış ancak belirli yeterlilik birimlerinde başarılı olmuş olabilir.
MYK sisteminde uygun koşullarda başarılı olunan yeterlilik birimlerini gösteren Yeterlilik Birimi Başarı Belgesi düzenlenmesi mümkündür.
Bu belge, tam Mesleki Yeterlilik Belgesi ile aynı şey değildir.
Örneğin bir aday:
A1 biriminden başarılı,
A2 biriminden başarısız
olmuşsa ve yeterliliğin belge alma şartı A1+A2 başarısını gerektiriyorsa aday henüz tam yeterliliği elde etmiş sayılmaz.
Ancak başarılı olduğu A1 birimine ilişkin sonuç, geçerli kurallar çerçevesinde ayrıca değerlendirilebilir.
Bu ayrım özellikle sınav tekrarlarında ve birim birleştirme işlemlerinde önem kazanır.
Yeterlilik Birimlerinin Geçerlilik Süresi Var mı?
Evet, yeterlilik birimi başarılarının geçerliliği ilgili ulusal yeterlilikte belirtilen koşullara tabidir.
Bütün yeterlilik birimleri için herhangi bir yeterlilik dokümanını görmeden tek bir geçerlilik süresi söylemek doğru değildir.
Adayın başarılı olduğu birimleri daha sonra birleştirerek belge almak istemesi halinde, birimlerin geçerliliklerini koruyup korumadığı kontrol edilmelidir.
Bu özellikle farklı tarihlerde sınava giren adaylar açısından önemlidir.
Dolayısıyla aday yalnızca:
“Bu birimden daha önce geçtim.”
bilgisine değil,
“Bu birim başarım halen geçerli mi?”
sorusunun cevabına da ihtiyaç duyar.
Birim Birleştirme Nedir?
Birim birleştirme, farklı sınavlarda veya uygun durumlarda farklı yetkilendirilmiş kuruluşlarda başarıyla tamamlanan yeterlilik birimlerinin, ulusal yeterliliğin belge alma şartları doğrultusunda bir araya getirilmesiyle ilişkilidir.
Burada esas olan aynı ulusal yeterlilikte gerekli birim kombinasyonunun sağlanmasıdır.
Örneğin aday gerekli zorunlu birimlerin bir bölümünü daha önce başarıyla tamamlamışsa ve bu birimler halen geçerliyse eksik kalan birimleri tamamlayarak yeterliliğin bütün şartlarını karşılayabilir.
Ancak birim birleştirme işlemlerinde;
- yeterlilik kodu,
- yeterlilik revizyonu,
- birim kodları,
- birimlerin geçerlilik durumu,
- belge alma kombinasyonu
kontrol edilmelidir.
Bu nedenle eski bir yeterliliğin birimi ile güncel bir yeterliliğin biriminin yalnızca isimleri benziyor diye otomatik olarak birleştirilebileceği varsayılmamalıdır.
Ulusal Yeterlilik Revize Edilirse Birimler Değişebilir mi?
Evet.
Ulusal yeterlilikler zaman içerisinde revize edilebilir. Revizyon sonucunda:
- birim adları,
- birim içerikleri,
- ölçme-değerlendirme şartları,
- başarı kriterleri,
- gruplandırma alternatifleri
değişebilir.
Bu nedenle internette eski tarihli bir yeterlilik dokümanında görülen A1 veya B1 içeriğinin güncel yeterlilikte de birebir aynı olduğu varsayılmamalıdır.
Yeterlilik kodları incelenirken revizyon bilgisinin de dikkate alınmasının nedenlerinden biri budur.
Adayın başvuru yaptığı tarihte geçerli olan ulusal yeterlilik ve kuruluşun güncel yetki kapsamı esas alınmalıdır.
Yeterlilik Birimleri Belge Üzerinde Görünür mü?
Mesleki Yeterlilik Belgesi, kişinin hangi ulusal yeterlilik kapsamında başarılı olduğunu gösterir. Yeterlilik birimleri ve seçilen kombinasyonlar da belgelendirme kayıtlarının kapsamının belirlenmesinde önem taşır.
Özellikle seçmeli birimlerin bulunduğu yeterliliklerde kişinin hangi birimlerde başarılı olduğu, belgenin kapsadığı yeterliliğin yorumlanmasında önem kazanabilir.
Bu nedenle yalnızca meslek adına bakmak yerine:
ulusal yeterlilik + seviye + birimler
birlikte değerlendirilmelidir.
Mesleki yeterlilik belgesinin genel anlamı, başvuru şartları ve belgelendirme sisteminin tamamı ayrı bir konudur. Burada yeterlilik birimlerinin görevi, belgenin altında yatan yeterliliği ölçülebilir parçalara ayırmaktır.
Başvuru Öncesinde Hangi Birimleri Seçeceğimi Nasıl Anlarım?
İlk olarak kişinin ihtiyaç duyduğu ulusal yeterlilik belirlenmelidir.
Sonrasında ilgili yeterlilik dokümanında:
11-a) Zorunlu Birimler
11-b) Seçmeli Birimler
11-c) Birimlerin Gruplandırılma Alternatifleri ve İlave Öğrenme Çıktıları
bölümleri incelenebilir.
Bu üç alan adaya hangi birimlerin zorunlu olduğunu ve seçmeli birimler varsa hangi kombinasyonların belge almaya imkân verdiğini gösterir.
Başvuru yapılacak kuruluşun da söz konusu ulusal yeterlilikte güncel yetkisinin bulunması gerekir.
Ancak bu içerikte önemli olan kuruluş seçiminden önce şu sorunun cevaplanmasıdır:
“Ben hangi ulusal yeterliliğin hangi birimlerinden değerlendirmeye gireceğim?”
Bu netleşmeden yalnızca “MYK sınavına girmek istiyorum” şeklinde genel bir başvuru yaklaşımı yeterli olmayabilir.
Yeterlilik Birimlerini Okumak Neden Önemlidir?
Mesleki yeterlilik sistemini anlamanın en pratik yollarından biri, ulusal yeterliliğin birim yapısını okumaktır.
Çünkü birimler adayın:
- hangi alanlarda değerlendirileceğini,
- hangi bölümlerin zorunlu olduğunu,
- hangi bölümlerin seçilebildiğini,
- hangi teorik sınavlara katılacağını,
- hangi uygulamalarda değerlendirileceğini,
- hangi kombinasyonla belge alabileceğini
anlamasına yardımcı olur.
Bu nedenle A1, A2 ve B1 kodları yalnızca sınav ekranlarında görülen teknik kısaltmalar değildir.
Bunlar ulusal yeterliliğin nasıl parçalara ayrıldığını ve adayın yeterliliğinin hangi bölümler üzerinden değerlendirileceğini gösteren sistematik kodlardır.
Bir yeterlilik dokümanını okurken önce seviyeyi, ardından zorunlu ve seçmeli birimleri, sonrasında ise her birimin ölçme-değerlendirme şartlarını incelemek aday açısından en anlaşılır okuma sıralamalarından biridir.
Yeterlilik Birimleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Yeterlilik birimi nedir?
Ulusal yeterlilik içerisinde zorunlu veya seçmeli olarak bulunabilen, bağımsız biçimde ölçülebilen ve belirli koşullarda transfer edilebilen yeterlilik bölümüdür.
A1 yeterlilik birimi nedir?
A1, ilgili ulusal yeterlilikteki zorunlu birimlerden birinin kodudur. A1’in hangi konuyu kapsadığı ilgili ulusal yeterlilik dokümanından kontrol edilmelidir.
A2 ne anlama gelir?
A2 de zorunlu bir yeterlilik birimini ifade eder. A2’nin içeriği her meslekte aynı değildir.
B1 yeterlilik birimi nedir?
B1, seçmeli yeterlilik birimlerinden biri olarak kullanılabilir. Hangi konuyu kapsadığı ve belge için gerekli olup olmadığı ilgili ulusal yeterliliğin yapısına göre belirlenir.
A1 ve A2 seviye midir?
Hayır. A1 ve A2 yeterlilik birimleridir. Seviye bilgisi Seviye 3, Seviye 4 veya Seviye 5 gibi ayrı şekilde gösterilir.
A1 her zaman iş sağlığı ve güvenliği midir?
Hayır. Birçok yeterlilikte A1 iş sağlığı ve güvenliğiyle ilişkili olsa da kodun içeriği yeterlilikten yeterliliğe değişebilir.
B grubu birimler zorunlu mudur?
B grubu seçmeli birimlerdir. Ancak belge alabilmek için belirli sayıda veya belirli B birimlerinin seçilmesi gerekiyorsa bu şart ulusal yeterliliğin gruplandırma bölümünde belirtilir.
Bir yeterlilikte B birimi bulunmayabilir mi?
Evet. Her ulusal yeterliliğin yapısı aynı değildir. Bazı yeterlilikler yalnızca zorunlu birimlerden oluşabilir.
Başarılı olduğum yeterlilik birimini daha sonra kullanabilir miyim?
Birim başarılarının belirli koşullarda transfer edilmesi veya birleştirilmesi mümkün olabilir. Birimin geçerliliği ve ilgili yeterlilikte kabul edilme şartları kontrol edilmelidir.
Yeterlilik birimi ile teorik sınav aynı şey mi?
Hayır. Yeterlilik birimi ölçülen yeterlilik bölümüdür. Teorik veya performansa dayalı sınavlar ise o birimdeki bilgi, beceri ve yetkinlikleri ölçmek için kullanılan değerlendirme yöntemleridir.